Ooker's blog

Tôi và thế giới


Leave a comment

Kinh nghiệm học vật lý lý thuyết

Đây là kinh nghiệm của tôi khi học ở bộ môn vật lý lý thuyết. Nói chung bộ môn nào cũng có những cái mới phải học và những cái khiến bạn bỡ ngỡ. Tôi sắp ra trường, hy vọng chút kinh nghiệm sẽ giúp bạn bớt bỡ ngỡ. Không nhắt thiết các bạn phải làm quen ngay từ bây giờ, hồi tôi học có ai chỉ lại đâu, vẫn học được như thường. Đọc cái này để các bạn mường tượng rõ hơn mình phải làm gì thôi. Còn chơi được thì cứ chơi :v. (Thật ra tới giờ vẫn còn ham chơi, năm ba còn ghiến Starcraft, năm tư ghiền cờ vây. Rốt cuộc là một tuần chắc chỉ có hai ba buổi là thật sự tự học ở nhà, còn lại chơi miết :v)


Hai thứ chắc chắn cần phải có khi vào đây:

  1. Đam mê
  2. Anh văn

Không có đam mê mà đâm đầu vô lý thuyết thì sẽ chết ngộp và chết ngạt. Không có đủ đam mê sẽ dễ dàng từ bỏ ngay từ những dòng suy luận đầu tiên. Cảm giác chinh phục được khó khăn thật vô cùng sung sướng, nhưng trước hết phải đụng mặt với khó khăn đã. Nó cũng giống câu: “ai cũng muốn lên thiên đàng, nhưng không ai muốn chết” vậy. 

Bộ môn lý thuyết không chỉ đơn giản là đào tạo ra người biết về vật lý mà còn đào tạo ra con người hiện đại, thích ứng tốt với mọi môi trường. Vì thế tất cả các các sách trong đó đều là sách tiếng Anh. Hai năm đầu các bạn toàn đọc sách tiếng Việt, bỗng dưng bị quăng một đống sách tiếng Anh, không kịp làm quen sẽ rất mệt. Lấy sách cơ lượng tử của thầy Hoàng Dũng làm thí dụ, viết tiếng Việt đọc còn chết lên chết xuống nói gì sách tiếng Anh. Đã phải đánh vật với tính toán và ý tưởng trong đó, còn phải đánh vật thêm với tiếng Anh sẽ mệt lắm. 

Học tiếng Anh thì không thể bỏ qua từ vựng và ngữ pháp. Từ vựng thì không thể liệt kê ở đây được, chỉ có thể liệt kê ngữ pháp. Sau đây là một số cấu trúc câu thường dùng: “dễ dàng chứng minh” ~> bài tập; “tương tự ta có” ~> thi; “các chương x, y, z các em về tự đọc” ~> thuyết trình.

Về mặt kiến thức, cần nắm (thật) chắc cơ lượng tử và cơ lý thuyết. Ở cơ lượng tử, ít nhất cũng hiểu rõ tại sao phải giải phương trình hàm riêng trị riêng, các bước giải của nó; đưa cho một thế bất kỳ phải giải được, không nhất thiết là giếng thế sâu vô hạn hay rào thế cao vô hạn; nắm được sự lượng tử hóa lần hai. Ở cơ lý thuyết, chỉ độc nhất mỗi nguyên lý tác dụng tối thiểu là phải hiểu. Đây là nguyên lý vô cùng đơn giản mà tinh tế. Tôi cũng rất thích nguyên lý này, nếu rảnh nhất định sẽ có bài riêng cho nó.

Ngoài ra cũng cần học vững vật lý chất rắn, tất cả các môn toán và … thể dục. Theo cuốn Luật trí não của John Medina:

Những người thường xuyên rèn luyện cơ thể thực hiện tốt hơn những người ngồi lỳ ở nhà trong những trắc nghiệm về trí nhớ dài hạn, khả năng lập luận, sự chú ý, cách giải quyết vấn đề, thậm chí thực hiện các nhiệm vụ được gọi là thông minh

Nhớ ăn sáng trước khi tới lớp. Hồi đó tôi có một phương châm là thà đến lớp trễ còn hơn nhịn ăn sáng. Xem ra cũng khá hiệu quả (áp dụng cũng rất thường xuyên :v)

Xem thêm cách thức hoạt động của não để nâng cao hiệu suất làm việc tại www.brainrules.net. Cuốn sách này hiện được bán rộng rãi tại các nhà thuốc, nhầm, nhà sách trên toàn quốc.

Khi đi học nhớ mang những cuốn sách liên quan để tiện tham khảo. Ví dụ như học vật lý chất rắn thì nhớ mang theo cơ lượng tử. Học cơ lưởng tử thì nhớ mang theo cơ lý thuyết vì sẽ có những ý tưởng tương đồng (cơ lượng tử không dùng hình thức luận Lagrange nhưng dùng hình thức luận Hamilton). Hãy ghi chú chi tiết. Nếu có câu hỏi, hãy chú thích lại, sau này sẽ trả lời được. Nói không phải khoe, nhưng tôi được 9.5 điểm môn tích phân lộ trình vì còn giữ một câu hỏi từ hồi học cơ lượng tử. Ra thi thầy hỏi đúng y chang câu đó. Hên :)))

Ngoài ra thì nên có một cái laptop để dễ dàng tìm tài liệu cũng như trao đổi học tập. Nếu được hơn nữa thì mua thêm một cái tablet để đọc sách và ghi chú thẳng trên đó luôn (ghi chú bằng viết). Rất rất tiện. Nội chuyện mua sách photo cũng tốn nhiều tiền và nặng cặp (một cuốn như Landau khá nặng và dày, hơn nữa sẽ khó mang sách khác để tham khảo), khi học có gì không hiểu google ngay. Tuy nhiên khi đọc sách bình thường tôi vẫn khuyến khích đọc sách giấy.

photo 2photo 1

Năm ba sẽ được học các môn: cơ lượng tử 2, lý thuyết nhóm, lý thuyết trường điện từ (kiêm thuyết tương đối hẹp), lý thuyết chất rắn, lý thuyết trường hấp dẫn (thuyết tương đối rộng), lý thuyết trường lượng tử, hệ thấp chiều và hệ nhiều hạt. Năm tư sẽ học các môn: hạt cơ bản, tích phân lộ trình, quang bán dẫn và quang lượng tử, vật lý tính toán, hàm suy rộng và hàm Green.

 

Tất cả các môn sẽ được giới thiệu kỹ, tôi không cần phải nói trước làm gì. Riêng ba môn tôi muốn nói rõ hơn. Thứ nhất và thứ hai là tích phân lộ trình và lý thuyết trường hấp dẫn. Chúng sẽ cho ta thấy được sự điên khùng và đầy tài năng của Feynman và Einstein. Người ta cứ nghĩ cơ lượng tử và cơ tương đối khác biệt hoàn toàn so với cơ cổ điển, thật ra chúng có thể được dẫn dắt từ cơ cổ điển. Nguyên liệu chính là nguyên lý tác dụng tối thiểu. Với nguyên liệu đó, rắc một chút tiêu sẽ ra cơ lượng tử, rắc một chút muối sẽ ra cơ tương đối. Hai môn này thể tài năng của những con người vĩ đại, những môn kia là công sức của một tập thể to lớn, trải dài nhiều thế hệ của các nhà khoa học.

Thứ ba là vật lý tính toán. Môn này sẽ đụng lập trình. Sau này nếu không học lý thuyết tiếp thì vẫn còn lập trình làm cần câu cơm. Cộng đồng khoa học trước đây xài FORTRAN, nhưng sau chuyển sang Python. Một script của Python rất sáng sủa, nhiều chương trình dành riêng cho Python như Matplotlib (vẽ đồ thị), PyMOL (vẽ phân tử, cho ai theo hướng vật lý sinh học), v.v. Cùng một môi trường thì vùng vẫy đã hơn. Tuy nhiên dùng những ngôn ngữ khác cũng được, nếu ai có ý định đi sâu về lập trình. Với những ai như vậy, C hay Java tốt hơn.

Ngoài ra cũng nên tập xài thử Latex. Đây là ngôn ngữ dùng để viết bài báo khoa học. Word đánh cũng không sao, có khi còn đẹp hơn, nhưng nó sẽ chạy chậm nếu đánh nhiều công thức. Tất cả các sách viết nhiều công thức đều phải dùng Latex.


Leave a comment

Ba dấu chấm, tật xấu người Việt và chuyện cố gắng sống.

Cách đây ít lâu báo Thanh Niên có đặt bài Phương Mai viết về thói xấu của người Việt. Bài gửi đi không có tít (tít bài này do chủ blog đặt ~.~ – Ooker), nên được chêm vào một cái tiêu đề nói về “thói xấu của du học sinh”, có thể khiến độc giả hiểu lầm. PM xin đăng lại bài gốc, và thêm một số câu chữ để rõ ý. PM hoan nghênh các ý kiến lịch sự, có tính xây dựng, và xin nhấn mạnh sự quan trọng của tinh thần tự phê bình. Ai thấy mình hoàn hảo rồi thì xin đừng tốn thời gian với post này nhé. Thân mến!


 

Khi tiếp xúc với bạn mới quen, tôi thường cố tránh tự giới thiệu ngay từ đầu mình là người Việt Nam. Tại sao? Đơn giản vì tôi đã phát ngán việc chưa kịp để cho thiên hạ hiểu bản thân mình là ai thì đã ngay lập tức bị đóng khung hoặc găm kim vào những định kiến tốt xấu, hoặc bị đem ra so sánh với những người Việt mà họ có dịp tiếp xúc trước đó. Những biểu cảm trên gương mặt họ, những câu cảm thán thốt ra, và nhất là những suy nghĩ không buông thành lời luôn khiến tôi chột dạ. Tôi thấy bất công khi nhất cử nhất động của mình với tư cách một cá nhân chưa hoàn hảo đều có thể bị đem ra đánh đồng cho văn hóa và tính cách của cả một dân tộc.

Nhưng đó chính là điều mà dù không thích tôi vẫn buộc phải chấp nhận. Trong bài giảng đầu tiên của Giao Tiếp Đa Văn Hóa nhập môn, tôi thường vẽ lên bảng hình sau và hỏi SV: “Các em nhìn thấy cái gì?”

Trong những câu trả lời khác nhau, thể nào cũng có em nói “hình tam giác”.

Vấn đề là tôi không có vẽ hình tam giác, tôi vẽ ba dấu chấm. Vậy tại sao một vài SV nhìn ra hình tam giác? Đơn giản bởi trí não con người luôn có xu hướng đi tìm ý nghĩa khái quát, tổng thể. Ba dấu chấm không đưa ra được cái nhìn đại cục, không đưa ra được ý nghĩa hòan chỉnh nào, nên ba đường thẳng đã được não tự ý chêm vào để tạo thành một hình ảnh hoàn chỉnh cho chúng ta dễ dàng tiêu hóa.

Định kiến không hòan toàn xấu, nó thậm chí là kỹ năng sống còn của loài người, sử dụng những kinh nghiệm rời rạc sai đúng lẫn lộn để tiết kiệm thời gian trong quá trình phán xét. Nhìn thấy một gã thanh niên đầu tóc bặm trợn xăm trổ đầy người thì lập tức “tránh voi chẳng xấu mặt nào”. Đi ngang một cô ả ăn mặc hở hang thì không kìm được ý nghĩ “đúng là loại đàn bà con gái lẳng lơ”.

Không thể đếm xuể số lần tôi nghe bạn bè ca thán hoặc ca ngợi cả một dân tộc chỉ dựa vào một vài cuộc gặp gỡ, một chuyến công tác nước ngoài ngắn ngủi, hoặc một bộ phim tư liệu tình cờ hoặc hữu ý rơi vào tay. Không chỉ là một dân tộc, đôi khi cả một dải văn minh bị tổng kết dựa vào hành động của một vài kẻ trời ơi: “Bọn Trung Đông” nó hiếu chiến nhỉ/ hiếu khách nhỉ; “Bọn Tây” nó sạch nhỉ/ bẩn nhỉ/ lịch sự nhỉ/ thô lỗ nhỉ…vv

Nói dài dòng thế để khẳng định rằng đừng bao giờ đòi thế gian này phải sạch bỏ định kiến. Và khi chính bản thân mình với tư cách là một cá thể của “thế gian” về bản chất cũng không thể thoát ra khỏi cái vòng kim cô đó thì đừng có giãy nảy lên khi ra nước ngoài nghe thấy thiên hạ chỉ gặp mấy con sâu làm rầu nồi canh (nhìn thấy ba dấu chấm) mà vơ đũa cả nắm với cụm từ “người Việt chúng mày” (vẽ hình tam giác); hoặc chỉ gặp mấy người Việt tốt tính đẹp long lanh (gặp ba dấu chấm) mà nhẹ dạ đem lòng yêu cả một dân tộc xa lạ (lại vẽ hình tam giác). Bản chất của định kiến là vậy, cho nên khi đó là lời khen tặng, bản thân tôi không dám nhận. Khi đó là lời chê bai, nhiều khi cũng phải ngậm bồ hòn làm ngọt.

Những lời khen tặng thường dễ đoán trước, như “chăm chỉ học hành”, “chăm chỉ làm ăn”, “đánh giặc giỏi” (!). Những lời chê bai thường muôn hình vạn trạng, biến chuyển đầy bất ngờ. Cái hồ sơ của người Việt – ở thời điểm được dân bản xứ thường dùng như một thước đo để thẩm định nhân cách của tôi trong lần đầu gặp gỡ – bao gồm đầy đủ những hệ quả của một đất nước có quá khứ chiến tranh oai hùng nhưng về đích với thân phận nhược tiểu. Vì bài viết này được đặt hàng để “phê bình” nên tôi xin phép sẽ không đề cập đến “tính tốt”, cũng không đề cập đến “nguyên nhân” hay “giải pháp”, mà chỉ nhanh chóng liệt kê 4 thói xấu nổi lều bều, chưa biết đúng sai ra sao, nhưng tôi thường nghe bạn bè nước ngoài than phiền nhiều nhất:

Thứ nhất là “bẩn”. Tôi nhớ mãi ánh nhìn dò hỏi của họ khi kể rằng người Việt Nam đi mua cá tươi ở chợ trời về xách cái mớ trơn lẳn tanh nồng ròng ròng nước ấy lướt thướt qua khắp ba tầng gác. Thứ nhì là sự “khoa trương lố bịch” khi chính những kẻ luôn kêu gào đòi học bổng, cơ quan xin xỏ trợ cấp, hay quan chức xin xóa nợ chính phủ lại hào hứng khoe khoang về những đồ chơi công nghệ mới nhất. Tiếp theo nữa là sự “vô kỷ luật”, coi việc có thể qua mặt những luật lệ lớn nhỏ là một chiến công hơn là một sự cố đường cùng. Tôi vẫn còn nhớ sự hào hứng phấn khích của những khuôn mặt trẻ du học sinh Việt khi họ bày cho tôi cách trốn vé tàu, cách ăn cắp mật mã mạng, hay cách dùng một đồng xu nhỏ và một chiếc kim băng để có thể hack các máy điện thoại công cộng và gọi về nhà hàng tiếng liền miễn phí.

Cuối cùng, đó là sự “gian dối và thói tắt mắt”, nhất là chuyện tiền nong, từ những vấn đề nhỏ như cầm nhầm, trộm đồ siêu thị, cho đến những vấn đề lớn hơn nhiều như mở cửa hàng hoặc công ty rồi thuê nhân công trái phép để khỏi đóng thuế, nói dối là thất nghiệp để hưởng trợ cấp chính phủ, giả mạo giấy tờ để trốn thuế, thoặc thậm chí lên đến thành hàng thiện nghệ như nhân vật Don Nguyen, người đang cùng ngân hàng Commonwealth đối mặt với bản cáo trạng khiến cả nước Úc sửng sốt sau khi bài phóng sự về những gian dối trong quá trình tư vấn khách hàng được phát đi ngày 5 tháng 5 vừa qua khiến số tiền đền bù có thể lên đến 20 triệu đôla.

Gánh nặng của hai chữ “người Việt” không dễ định hình. Đó là một tay nải lẫn lộn rất nhiều tự ti nhưng cũng tràn ngập tự hào. Người Việt sinh ra đã được nhét vào tay một chiếc sào để có thể chông chênh đi thăng bằng giữa hai dợi dây: sợi dây thứ nhất viền bằng là những vinh quang vàng son của quá khứ và cội nguồn, những điểm ưu việt của một nền văn hóa có nội lực mạnh mẽ, tính cách dẻo dai, tư duy linh loạt, tâm thế dám làm dám chịu. Sợi dây thứ hai hoen ố bởi những vết chàm nô lệ, và nhất là sự tụt dốc bất ngờ không phanh vào 40 năm của triền miên đói nghèo, tụt hậu cả về kinh tế, tư tưởng lẫn bật gốc về văn hóa. Thế giới có khá nhiều quốc gia với số phận đi trên hai sợi dây tương tự như Việt Nam, những dân tộc bị “sốc thực tế”, như một gã tiểu vương lưng túi tiền qua một đêm bỗng thành trắng tay và bị người đời khinh rẻ. Gã tiểu vương ấy lầm than tự kiếm sống qua ngày, mang trong trái tim cả sự tự ti đến thành khiếp nhược và tự hào đến thành mù quáng.

Sự đối chọi mãnh liệt giữa hai khối gia tài vừa thơm tho vừa xấu xí ấy khiến việc trở nên chẳng có gì thiếu logic cả khi cùng một cơ thể nhưng một tay chìa ra xin tiền (xin được tội gì không xin, nước nó bóc lột/ đánh chiếm/có lỗi với nước mình ngày xưa hồi xưa mãi) và một tay sĩ diện vung lên khoe hàng hiệu và cuộc sống vương giả (chớ có coi thường con rồng cháu tiên). Dân tộc lập nước cả mấy ngàn năm, thống nhất gần 40 năm, nhưng tư tưởng nô lệ còn thấm đẫm đến nỗi vắng mặt chủ là trốn việc, thiếu cái roi kè kè của quản lý giám sát là thành vô kỷ luật, coi việc vi phạm nguyên tắc xã hội như một chiến công vì đã qua được mặt chủ chứ không phải bản thân mình đã có một hành vi thiếu văn minh. Một người bạn gợi ý tôi nhìn vào những kẻ vượt đèn đỏ. Đối với họ, cây đèn giao thông không phải là một công cụ để đảm bảo an toàn cho chính họ mà được coi như một dạng gông xiềng nô lệ cần phải phá bỏ để có thể tự do (được chết!!!).

Đáng sợ hơn, tự ti và tự hào, hai mớ quần áo vừa bẩn vừa sạch đó lại bị xếp lẫn lộn vào nhau, khiến chính kẻ phu thồ khi mở ra đôi khi cũng không biết mình phải tự hào về cái gì, và niềm tự hào đó có chính đáng hay không. Không phải ngẫu nhiên mà người Việt tha thứ được cho kẻ thù nhưng mãi không thể xóa hết hằn học với chính đồng bào của mình. Xin nhấn mạnh rằng tội lỗi của sự lẫn lộn đó một phần là ở môn lịch sử. Không phải ngẫu nhiên mà học sinh chán ghét môn lịch sử. Bởi nó bản chất là môn chính trị học, không rành mạch, sàng lọc sự kiện để phục vụ cho mục đích cầm quyền. Nó khiến thế hệ kế thừa khi được tiếp cận với những nguồn thông tin cởi mở hơn thì bỗng trở nên hoang mang về một di sản vàng thau lẫn lộn, không biết cái gì là hệ quả của “văn hóa”, cái gì là hệ quả của “đói nghèo” để mà còn có sự lựa chọn giữa “chấp nhận” hoặc “sửa chữa”.

Sự trưởng thành của một dân tộc thể hiện rất rõ ở thái độ đối với những lời khen chê. Kẻ tự tin lập tức thành thật thú nhận hoặc phân tích ngọn ngành đúng sai, đôi khi chỉ cười xòa, hoặc thậm chí nhiều khi hùa vào châm biếm hạ bệ chính bản thân dân tộc mình cho xôm chuyện. Kẻ tự ti hoặc là mặc cảm đến ê chề mà câm nín, tốt xấu nhận hết bất kể đúng sai, hoặc nổi đóa nhảy lên, chửi chết bà cái đứa mõ làng không để cho con người ta được ngồi yên mà ngượng. Sự thiếu khách quan trong nhìn nhận lịch sử của chính mình sẽ khiến thái độ của người Việt hơi khác một chút, bởi chúng ta tuy tự ti đầy mình nhưng cũng tự hào đầy vài tay nải, rồi lại đôi khi không biết cái gì nên tự hào và cái gì nên xấu hổ. Và thế là mỗi người Việt thế hệ này dường như đều phải đối mặt với nguy cơ trở thành một kẻ nhạy cảm đến đáng thương. Nghe thấy một lời vinh danh thì vừa muốn nghe lại vừa muốn chối bỏ. Nghe thấy một lời phê bình thì vừa muốn nhận khuyết điểm, vừa muốn hất tung bàn mà chửi. Một lời khen chưa biết đúng sai cũng khiến trái tim kẻ này thì ngượng nghịu không dám nhận, trong khi kẻ khác lại sung sướng hả hê; một lời chê chưa biết đúng sai cũng khiến đầu gối kẻ này khuỵu xuống vì xấu hổ, nhưng lại khiến kẻ khác điên máu lên vì mất mặt.

Bước chân qua biên giới hình chữ S để hòa vào thế giới xôn xao ngoài kia, đương nhiên, không người Việt nào vác theo một tay nải giống nhau, nhưng có một điều chắc chắn rằng mỗi cá nhân đó góp phần hình thành nên định kiến về dân tộc Việt trong con mắt thiên hạ. Đừng vội trách thiên hạ hồ đồ nhìn thấy 3 dấu chấm bất kể tốt xấu là lập tức vẽ hình tam giác, vơ đũa cả nắm. Bản thân cá nhân ta đối xử với thiên hạ đâu có tốt đẹp hơn là bao?

Khoan chưa nói đến những giải pháp vĩ mô đổi thay hệ thống, đôi khi điều đơn giản nhất chúng ta có thể làm ngay bây giờ mà không cần phải chờ ai, là đặt cái tay nải nặng trịch kia xuống, rồi trên đôi chân của chính mình, phải cố gắng sống và cư xử sao cho trước hết chính bản thân mình phải trở thành một dấu chấm tròn vành không nhục nhã.

 

Nguyễn Phương Mai, https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10204327652493759&set=a.1114521105555.19616.1302771691&type=1&permPage=1. 18/8/2014