Ooker's blog

Tôi và thế giới

Sự bất lực của triết học?

2 Comments

Lâu lâu chém gió triết học tí cho vui vậy. Biết là cái này quá là phản triết học/phản khoa học, nhưng mà tôi lười định nghĩa tụi nó quá, cứ lấy định nghĩa chung mọi người đều hiểu là được.

Lưu ý hai điều: thứ nhất là cái định nghĩa đó nằm trong từ điển, thứ hai là tôi phân tích một thôi một hồi sẽ đưa ra định nghĩa =)). Cái này cũng đúng thôi, vì định nghĩa nên được xem như là kết tinh của quá trình suy luận, chứ không phải là nền tảng để từ đó suy luận nên. Bạn xem sự phát triển về định nghĩa của hàm lượng giác sẽ hiểu.

Nhiều nhà khoa học không công nhận triết học có thể làm ra được trò trống gì. Họ cho rằng triết học đã chết. Chết vì nó không còn đem lại tư tưởng gì mới cho nhân loại cả. Tưởng tượng thế này cho dễ: triết học đặt ra vô vàn câu hỏi, và các triết gia cố gắng trả lời cho các câu hỏi đó. Những câu hỏi mà các triết gia có thể đưa ra câu trả lời, ngày nay các nhà khoa học trả lời còn thuyết phục hơn. Những câu hỏi mà các triết gia chưa thể đưa ra câu trả lời, rất nhiều câu các nhà khoa học cũng đề xuất được hướng giải quyết. Còn những câu hỏi mà cả các triết gia và các nhà khoa học đều bí, thì các sản phẩm phụ trong quá trình giải quyết của các nhà khoa học có vẻ vượt trội hơn nhiều lần.

Hồi đó cũng rộ lên chuyện hóa học đã chết. Nó chết, một phần thứ cơ bản nhất của nó – nguyên tử – đã được giải thích bằng vật lý. Phần nữa, quan trọng hơn, là nó đã sống một cuộc đời quá thành công. Nó xâm nhập sâu rộng trong mọi trận địa của khoa học (cơ bản): vật lý, toán học, sinh học. Chính vì vậy, nó cũng bị các ngành kia xâm nhập lại, và rốt cuộc là bị đồng hóa. Kiểu như tiếng Pháp 99% (số này không chắc, nhưng nhớ có lần ông Cao Xuân Hạo có nói vậy :v) là nhập khẩu từ nước ngoài, vậy thì nó có phải là một ngôn ngữ riêng hay chỉ là một tổ hợp tạp nham? Còn người nói tiếng Pháp thì tiếng Pháp còn sống, còn người làm hóa học thì hóa học còn sống. Nhưng những kiến thức mới của hóa học, phần nhiều không còn đến từ những nhà hóa học. Bạn xem danh sách những người đoạt giải Nobel hóa học sẽ thấy đa phần họ đến từ các chuyên ngành khác.

Vậy thì ở đây là gì? Là nên sửa lại là triết học đã trở nên bất lực. Triết học đã trở nên bất lực, vì nó đã không còn đủ khả năng để trả lời cho những câu hỏi mà nó đặt ra. Nhưng như vậy cũng có nghĩa là nó đã sống một cuộc đời quá thành công, vì nó là viên gạch đầu tiên cho sự tiến bộ của nhân loại. Nó đặt câu hỏi, và truyền cảm hứng để chúng ta sống chết với câu hỏi đó. Vì chúng ta sống chết với câu hỏi đó quá nhiều, và quá khổ với sự sống chết đó, nên khi có được câu trả lời từ khoa học, chúng ta sung sướng, thăng hoa, rồi quên luôn kẻ đã đặt câu hỏi đó. (Bạn cứ xem chém gió trên Fb xem, người có câu trả lời đáp ứng được sự mong đợi của nhiều người được like nhiều vô kể, trong khi người đặt câu hỏi chỉ lèo tèo vài like, và sự tương phản đó khiến cho ta có cảm giác là người trả lời thông minh sắc sảo vô ngàn. Nhưng ta lại quên mất rằng không có người hỏi thì sẽ không có người trả lời).

Không! Công lao của triết học không nằm ở chỗ nó có thể trả lời. Công lao của nó nằm ở sự hoài nghi. Sự hoài nghi mọi thứ. Nó đã thành công trong việc gieo rắc sự hoài nghi này đến cho mọi người. Khoa học là những đứa con của triết học. Nó thừa hưởng cái gene hoài nghi của mẹ nó. Mẹ của chúng nay đã già, và đã không còn có thể nuôi sống bọn chúng. Ngược lại, chính bọn chúng phải bỏ tiền bỏ của để nuôi dưỡng lại bà mẹ già. Chúng, trong sự lý tính của chính mình, hiểu rằng không thể bỏ mặc bà già này đến chết được, vì những kẻ triết gia là những kẻ cực đoan về sự hoài nghi, và nhiệm vụ của khoa học là đi tìm câu trả lời, không phải là ngồi đó hoài nghi. Mất đi sự hoài nghi, chúng sẽ giống như đàn mối mất đi mối chúa: đàn mối vẫn sống, nhưng khi những con mối cuối cùng chết đi, tổ mối sẽ chỉ còn lại một nơi hoang văng lạnh lẽo. Chúng, trong sự lý tính của chính mình, sau khi đã giải thích được tình mẫu tử là gì, chợt hiểu rằng chúng là con của mẹ, và chúng yêu mẹ biết bao.
 
 
 
 
 

Người ta nói rằng, triết học giống như cái tử cung vậy. Nó cố gắng lấp đầy bằng các câu trả lời, và khi các câu trả lời này lớn lên thành các đứa con khoa học, nó lại quay về thành một cái dạ trống rỗng còn hơn xưa.
 
 
 
 
 

Lưu ý là bà mẹ triết học khác bà mẹ sinh học nhé. Bà mẹ sinh học thì nuôi mấy cũng chết, nên các đứa con sinh học sẽ có lúc phải đối diện với sự thật này. Bà mẹ triết học thì chỉ không làm được gì thôi, chứ suy nghĩ thì vẫn minh mẫn.

Thế nên, triết học không dành cho những ai muốn có câu trả lời, nó dành cho những ai muốn hoài nghi. Đặt câu hỏi – triết học; tìm câu trả lời – khoa học. Bạn đọc về triết, vì muốn biết thêm về lịch sử tư tưởng của con người, và muốn được hoài nghi.

.
.
.
Tôi đã cố gắng đưa ra một câu trả lời về sự bất lực của triết học. Câu hỏi là: nãy giờ tôi đang làm khoa học hay làm triết học?

Advertisements

2 thoughts on “Sự bất lực của triết học?

  1. Thường những người đứng bên ngoài ngành hóa nhìn vào sẽ nghĩ nó chết. Thật ra đứng từ bên trong nhìn ra sẽ thấy hóa học thật ra lại có sức sống rất mạnh. Ngoài các ngành đặc thù truyền thống của mình như tổng hợp hữu cơ, kim loại vô cơ, vật liệu rắn, vân vân…, hóa học đang lan rộng sang sinh học và vật lý. Các nobel hóa học gần đây về hóa sinh không phải từ những người ở ngành khác mà thật ra là của các nhà hóa học lấn sang sinh học. Nếu bạn học hóa học, bạn sẽ biết bên hóa học học chemical biology khác với cái ngành biochemistry vốn là của bên sinh học như thế nào.

    Các kiến thức mới về hóa học thuần túy vẫn đang sinh trưởng rất mạnh. Nên nhớ, hóa học có nguồn gốc khác biệt với sinh học và vật lý. Tổ tiên của sinh học và vật lý là các nhà triết học tự nhiên. Tổ tiên của hóa học lại là các nhà phù thủy và giả kim.

    Liked by 1 person

    • đụng phải chuyên gia thứ thiệt rồi 😛

      cái tin đó thật ra mình cũng chỉ đọc có một lần, hình như là từ Tia Sáng, nhưng giờ google lại không ra. Do mình cũng chỉ viết nhanh để không mát ý tưởng rồi còn làm việc khác, nên cũng chưa tra cứu cẩn thận.

      Trở lại vấn đề. Bỏ qua cách nói cái này sống cái kia chết đi, nó chỉ là để gây sốc chém gió cho vui thôi (nói chứ não con người cần mấy cái sốc như vậy mới chịu để ý). Mình không nói là hóa học không còn cần đến để giải thích tự nhiên, mình chỉ muốn nói là nó đang mất dần khả năng tạo ra kiến thức mới từ chính bản thân những kiến thức của nó. Kiến thức của mình cũng chỉ dừng lại sau năm lớp 12, vì vậy tuy mình công nhận là mình đang nói liều, nhưng theo mình quan sát trong SGK, những kiến thức cơ bản của hóa học thật ra là đến nhiều từ vật lý và toán học.

      Imgur

      Ý mình là như cái hình ấy. Những ngành khác xâm nhập vào nó bao nhiêu thì nó cũng xâm nhập các ngành khác bấy nhiêu. Vấn đề là trong những kiến thức mới sẽ được tạo ra, bao nhiêu phần trăm là có nguồn gốc từ giả kim. Hay nói cách khác, một nhà hóa học không học lý và toán thì có làm việc được không? Mình không muốn đụng chạm đến “tinh thần dân tộc” nhé, chỉ là hỏi một cách khách quan vậy thôi. Giống như kiểu, trong những từ mới sẽ xuất hiện trong tiếng Việt, bao nhiêu phần trăm đến từ người bản địa vậy (oài oài oài, lại cãi nhau chí chóe thôi).

      “Các nobel hóa học gần đây về hóa sinh không phải từ những người ở ngành khác mà thật ra là của các nhà hóa học lấn sang sinh học. Nếu bạn học hóa học, bạn sẽ biết bên hóa học học chemical biology khác với cái ngành biochemistry vốn là của bên sinh học như thế nào.”

      ~> Mình muốn nghe bạn phát triển ý này thêm nữa.

      “Tổ tiên của sinh học và vật lý là các nhà triết học tự nhiên. Tổ tiên của hóa học lại là các nhà phù thủy và giả kim.”

      ~> Ý này cũng rất hay. Mình cũng rất thích sinh học. Mình nghiệm ra lý do mình thích vật lý là vì nó giải thích được thế giới mà mình đang sống, và thích sinh học vì mình muốn giải thích được chính mình – một vật thể sống trong cái thế giới đó. Tóm lại cũng là vì lý do vị kỷ. Nếu tổ tiên của hóa học là phù thủy và giả kim, vậy:

      1. Có phải các nhà hóa học là những người thực sự quan tâm đến thế giới xung quanh một cách trọn vẹn nhất, không mảy may có lấy một suy nghĩ là nó có thể dùng để giải thích về mình?

      2. Các nhà phù thủy và giả kim có nguồn gốc từ đâu? Họ đột ngột xuất hiện hay cũng có gốc triết nào đó?

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s